Towarzystwo Urbanistów Polskich

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Artykuły i opinie > Opinia na temat Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030

Opinia na temat Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030

Email Drukuj PDF

Towarzystwo Urbanistów Polskich, wypełniając swoją statutową powinność, pragnie zgłosić w ramach konsultacji społecznych następujące - przyjęte na posiedzeniu ZG TUP w dniu 18 marca - uwagi do w.w. projektu:

  1. Mamy pełną świadomość, że prace nad KPZK toczą się w niesprzyjających okolicznościach spowodowanych tym, że równolegle trwają prace nad daleko idącą reformą systemu zarządzania rozwojem Polski, obejmującą także planowanie przestrzenne. Mimo to Towarzystwo w pełni popiera potrzebę aktualizacji wykładni polityki przestrzennej państwa. Zmiany w sferze uwarunkowań zewnętrznych, związane głównie z wejściem Polski do UE, są wystarczającym - choć nie jedynym - tego uzasadnieniem.
  2. W związku z powyższym należy zwrócić uwagę, że w opiniowanym materiale marginalnie odniesiono się do obowiązującej Koncepcji Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (wymownym tego świadectwem jest umieszczenie informacji o tym dokumencie i jego autorze w odsyłaczu). Dlatego, nie kwestionując stwierdzeń dotyczących nowatorskiego sposobu ujęcia projektu KPZK, proponujemy jego uzupełnienie o pogłębioną analizę przyczyn uzasadniających aktualizację dokumentu dotychczas obowiązującego i podanie zakresu projektowanych zmian. Postulat ten ma na względzie nie tylko wzbogacenie warstwy informacyjnej nowej KPZK, ale także troskę o respektowanie zasady ciągłości myśli planistycznej, będącej jednym z wyznaczników kultury planowania. Z kolei, z powodów czysto formalnych, należy zgłosić wniosek dotyczący tego, aby nowa wykładnia polityki przestrzennej państwa została zapisana w sposób jednoznacznie zgodny z wymogami obowiązującej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Postulat ten, wbrew pozorom, nie jest wewnętrznie sprzeczny, ponieważ krytyka przepisów z zakresu planowania przestrzennego, o której mowa wyżej, w niewielkim zakresie dotyczy kwestii związanych z wpływem ustaleń ustawowych na treść dokumentów planistycznych. Niekwestionowana potrzeba reformy systemu wynika bowiem przede wszystkim z konieczności zwiększenia skuteczności instrumentów kształtowania ładu przestrzennego, a więc ma podłoże głównie prakseologiczne, a nie ideologiczne.
  3. Przyjmując, że istotą polityki jest wyznaczanie celów i określanie środków ich realizacji, Towarzystwo pozytywnie odnosi się do zaproponowanych w projekcie KPZK celów polityki przestrzennego zagospodarowania kraju. Uwzględniają one bowiem aktualne wyzwania, przed jakimi stoi polska przestrzeń, która musi być przygotowana na obiektywnie uwarunkowane procesy globalizacji i metropolizacji, przy jednoczesnym respektowaniu zasady zrównoważonego rozwoju i egalitaryzmu przestrzennego. Musi być też odporna na liczne zagrożenia o różnym charakterze: naturalnym, cywilizacyjnym, militarnym. Spodziewanym efektem osiągnięcia zakładanych celów a zarazem ich układem odniesienia jest zapisana w rozdz. III projektu wizja zagospodarowania kraju w roku 2030. Została ona zarysowana w sposób bezwariantowy, przy założeniu sprzyjającego scenariusza wszelkich możliwych determinant i czynników rozwoju. W rezultacie lektura rozdz. III, mówiąc obrazowo, poraża optymizmem. Dotyczy to także innych ustaleń projektu KPZK, zwłaszcza w części dotyczącej infrastruktury transportowej. Dlatego - nie kwestionując potrzeby tworzenia wizji idealnych jako swego rodzaju metacelów, a także motywacyjnych i propagandowych funkcji dokumentów planistycznych – wskazane byłoby w projekcie KPZK zarysować także scenariusze mniej optymistyczne oraz zwiększyć dozę realizmu, poprzez m. in. ujęcia etapowe.
  4. Głównym celem statutowym TUP jest dbałość i walka o ład przestrzenny. Ze zrozumiałych więc względów uwaga nasza w dyskusji o projekcie koncentrowała się na celu 6. projektu KPZK zatytułowanym „Przywracanie i utrwalanie ładu przestrzennego”, tym bardziej że w tej części w sposób najpełniejszy zostały przedstawione kierunki zmian systemowych, mających na celu zwiększenie skuteczność planowania przestrzennego jako warunku niezbędnego dla realizacji tego celu. Z satysfakcją możemy stwierdzić, że w zapisach dotyczących tego zagadnienia odnajdujemy liczne oceny i propozycje zgodne z naszymi od dawna formułowanymi dezyderatami, dotyczącymi m.in.:
    1. potrzeby strategicznego, kompleksowego planowania rozwoju, powiązanego z programowaniem operacyjnym (czyli tak mocno eksponowanej w projekcie KPZK idei planowania zintegrowanego);
    2. przywrócenia skuteczności hierarchicznych powiązań w podsystemach: planistycznym i realizacyjnym polityki przestrzennej, umożliwiających dokonywanie interwencji we władztwo planistyczne gminy z innych poziomów planowania (wojewódzkiego, krajowego);
    3. odstąpienie od stosowania spec-ustaw branżowych;
    4. zaniechania możliwości inwestowania na terenach nieobjętych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego;
    5. reinterpretacji prawa własności, poprzez zerwanie z ustaloną w obowiązującej ustawie zasadą, w myśl której z prawa własności do nieruchomości wynika prawo do jej zagospodarowania.
    W związku z powyższym - mimo pewnych wątpliwości, czy KPZK jest właściwym miejscem do formułowania celów i kierunków tak zasadniczej reformy planowania przestrzennego w Polsce - w pełni popieramy ogólny kierunek proponowanych zmian. I właśnie dlatego postulujemy, żeby w ostatecznej redakcji KPZK sprawę zmian systemowych przedstawić bardziej dobitnie, poprzez m.in. określenie założeń ideowych nowego modelu planowania przestrzennego w Polsce, doprecyzowanie pojęć i terminów (np.: integracja, hierarchia, skuteczność, spójność, efektywność), unikanie eufemizmów i wielosłowia. Chodzi bowiem o to, aby podmiot polityki przestrzennej państwa (rząd) był w pełni świadom tego, co przyjmuje.
  5. Towarzystwo z mieszanymi odczuciami odnosi się do tak silnie wyeksponowanej w projekcie Koncepcji idei planowania w obszarach funkcjonalnych, która została potraktowana przez autorów projektu wręcz jako przełomowa. Tymczasem, od co najmniej czasów „Warszawy Funkcjonalnej” Chmielewskiego i Syrkusa, planowanie w obszarach funkcjonalnych należy do kanonów planistyki przestrzennej. I to jak najbardziej trzeba przypominać. Natomiast czym innym jest idea planów obszarów funkcjonalnych, i traktowanie ich jako odrębnej kategoria planów zagospodarowania przestrzennego i jeden z poziomów (szczebli) planowania. Wątpliwości takiego ujęcia wynikają z dość mocno ugruntowanego poglądu, że plan jako instrument zarządzania musi mieć swój podmiot, w tym przypadku podmiot usytuowany w strukturze władz publicznych. Stąd to zastrzeżenie natury ogólnosystemowej, niezależnie od wątpliwości dotyczących typologii i mnogości proponowanych w projekcie obszarów, a także wątpliwości natury filozoficznej: czy istnieje obszar niefunkcjonalny?
  6. Z powyższym zagadnieniem wiąże się problem metropolii, traktowanych jak najbardziej słusznie jako konstrukcja nośna całej KPZK. Towarzystwo od dawna reprezentuje pogląd zgodny z takim ujęciem, dostrzegając potrzebę upodmiotowienia tych obszarów. Tymczasem opiniowany projekt praktycznie przemilcza ten temat. Dopóki metropolie nie staną się obszarami upodmiotowionymi, dopóty planowanie tych obszarów będzie miało charakter studialno-koncepcyjny, a nie decyzyjny.

Przedkładając powyższe uwagi, wyrażamy nadzieję, że dokument ten, po niezbędnych zmianach wynikających z konsultacji, będzie szybko uchwalony i stanie się podstawą rozpoczęcia odbudowy systemu planowania przestrzennego w Polsce - adekwatnego do zachodzących zmian w UE (orientacja terytorialno - funkcjonalna), zapewniającego prowadzenie lepszej, skuteczniejszej i efektywniejszej polityki przestrzennej oraz wdrażanie ładu przestrzennego.
Dyskusja nad projektem Koncepcji wyraźnie wskazuje, iż jest to dokument potrzebny i oczekiwany. Niezależnie od jej koordynacyjnego charakteru w dziedzinie strategicznych inwestycji krajowych oraz planowania regionalnego i metropolitalnego, jego uchwalenie będzie także równoznaczne z nadaniem strategicznych ram dla reformy systemu gospodarki przestrzennej w Polsce.

Stanowisko przyjęte na posiedzeniu ZG TUP 18 marca 2011 r.
(do projektu dokumentu rządowego przeznaczonego do konsultacji, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, 25 stycznia 2011 roku)
Tags: Opinia
 

Logowanie

Zalogowani użytkownicy uzyskują dostęp do nowych pozycji w menu i kalendarium, a członkowie TUP mają możliwość pisania artykułów na stronie