Towarzystwo Urbanistów Polskich

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Artykuły i opinie > Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy - Materialne cele Ustawy

Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy - Materialne cele Ustawy

Email Drukuj PDF
Spis treści
Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy
Ustawy okresu transformacji
Krytyka Ustaw
Nowa Ustawa czy ...?
Antyeuropejskość dotychczasowych Ustaw
Podstawy gospodarek UE
Kierunki myślenia Komisji EU
Zarys założeń nowej Ustawy
Związki z towarzyszącymi ustawami
Planowanie zagospodarowania przestrzennego jako proces zintegrowany
Ciągłość procesu planowania/zagospodarowania
Materialne cele Ustawy
Planowość rozwoju przestrzennego osadnictwa
Uwzględnienie problematyki środowiska w planowaniu zagospodarowania
System planowania zagospodarowania przestrzennego
Hierarchiczność planów zagospodarowania przestrzennego
Przepisy (wskaźniki) urbanistyczne
Dopuszczalność wydawania decyzji w przypadku braku planu zagospodarowania
Udział obywateli w procesach planowania i zagospodarowania
Instrumenty realizacji planu
Nadzór urbanistyczny
Polityka terenowa
Ekonomiczne konsekwencje planów szczegółowych
Finansowanie podejmowanych przez gminę prac planistycznych
Baza informacyjna do sporządzania planów i monitoring ich realizacji
Popieranie rozwoju wiedzy i nauki
Potrzeby kadrowe
Edukacja społeczeństwa
Krytyczne warunki przygotowania projektu nowej Ustawy
Bibliografia
Wszystkie strony

Materialne cele Ustawy

Prowadzenie sensowniej polityki przestrzennej wymaga określenia celów materialnych, jakie ma ona realizować. Pod pojęciem tym rozumie się konkretnie obowiązujące ustalenia (nie tylko przestrzenne)będące wyrazem dobra wspólnego, które per se nie podlegają procedurom uzgodnień czy zaskarżania. Są one wyrazem wartości, które społeczeństwo chce w zakresie zagospodarowania przestrzennego w danym czasie realizować. Powinny one dotyczyć w odróżnieniu od zadań Ustawy – długiego okresu czasu. Mogłyby one być podzielone na cele generalne/konstytutywne (np. uporządkowany rozwój zagospodarowania przestrzennego, gospodarowanie przestrzenne zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju, czy uznanie priorytetu dobra wspólnego jako podstawy działań publicznych); związane z integracją (spójnością) europejską (np. stworzenie polskiej części transeuropejskiego systemu transportu i sieci informatycznych, stworzenie polskiego fragmentu ciągłego systemu obszarów ekologicznych itp.); mające charakter krajowy i interregionalny (np. oddziaływanie na kształtowanie zdecentralizowanego modelu sieci osadniczej, tworzenie zbliżonego poziomu i jakości zagospodarowania itp.); cele regionalne adresowanie do wyróżnionych obszarów; czy wreszcie materialne cele lokalne (np. zbliżanie miejsce pracy do miejsc zamieszkania, tworzenie warunków dla przeciwdziałania marginalizacji grup społecznych i powstawaniu „gett” itp.).
Polskie Ustawy okresu realnego socjalizmu, a za nimi i Ustawy okresu transformacji nie zawierają celów materialnych i są ograniczone do zagadnień proceduralnych. Nie wynika z nich, po co cały system planowania i jego procedury mają być stosowane. Odróżnia to polskie stawy od treści odpowiednich ustaw w „starych” państwach Unii Europejskiej.

Zadania Ustawy

W odróżnieniu od materialnych celów Ustawy mających charakter długoterminowy, zadania Ustawy powinny obejmować metody, sposoby i instrumenty rozwiązania bieżących i średniookresowych problemów zagospodarowania, wynikających z przeprowadzonych analiz i podlegających z natury rzeczy zmianom. Identyfikacja tych zadań wymaga uporządkowanej, fachowej analizy. Przykładowo można tu wymienić takie zadania, jak np. zwalczanie rozpraszania zabudowy i niszczenia krajobrazu kulturowego, przeciwdziałanie obudowie istniejących dróg i projektowanych obwodnic, przeciwdziałanie zaśmiecaniu zabudowy i terenów otwartych przez reklamy itp. Ustawa powinna wskazywać instrumentarium niezbędne dla rozwiązania zidentyfikowanych problemów.

Struktura instytucjonalna

Prowadzenie aktywnej polityki przestrzennej przez władze publiczne wymaga istnienia efektywnie działających struktur instytucjonalnych na szczeblu centralnym, regionalnym i lokalnym. Sprawa ta powinna być ujęta w kompleksowo pomyślanym, jednym z pierwszych rozdziałów Ustawy. Obejmuje ona trzy elementy omówione poniżej:

Struktura administracji rządowej i samorządowej

Prowadzenie rozumianej w sposób współczesny polityki zagospodarowania przestrzennego powinno być powierzone osobnemu ministerstwu. Jest wskazane połączenie w tym resorcie zagadnień (kompetencji) mających obecnie stosunkowo największy wpływ na rozwój zagospodarowania przestrzennego, jak np. ochrona środowiska lub polityka regionalna, w każdym przypadku zgodnie z działaniami Unii Europejskiej w tych dziedzinach. Połączenie kompetencyjne powinno mieć odbicie w nazwie resortu. W zakres jego kompetencji powinny być włączone sprawy policji budowlanej oraz geodezji i kartografii.
Organem administracji rządowej na szczeblu wojewódzkim powinien być wojewoda. Do jego zadań należy nadzór (z punktu widzenia zachowania prawa) nad działalnością samorządów w zakresie zagospodarowania i budownictwa oraz działania „zastępcze” w przypadku nie wywiązywania się gmin z konkretnie ustalonych zadań merytorycznych.
Administracja samorządowa obejmuje szczebel wojewódzki (marszałek województwa i Sejmik województwa), powiatowy (starosta i rada powiatu) w przypadku, jeżeli będą oni spełniać zadania w zakresie gospodarki przestrzennej oraz szczebel gminny (wójt/burmistrz/prezydent). Ustawa powinna wskazywać w sposób generalny ich kompetencje w zakresie gospodarki przestrzennej. Szczegóły kompetencji należy zawrzeć w odpowiednich rozdziałach dotyczących procedur planowania i realizacji.
Ustawa powinna dopuszczać tworzenie (w miarę potrzeb) struktur zarządzania gospodarką przestrzenną poza formalnym podziałem terytorialnym państwa (np. dla planów i realizacji obszarów funkcjonalnych).

Struktura jednostek fachowych

Na poziomie centralnego organu administracji rządowej należy powołać Głównego Planistę Kraju; na poziomie województw – planistów wojewódzkich, wojewódzkich na poziomie gmin – urbanistów gmin/miast, ale tylko w gminach/miastach, gdzie jest spodziewana znaczna dynamika rozwoju zagospodarowania. Obsługa fachowa pozostałych gmin/miast mogłaby być skoncentrowana w powiatach (jako wspólne przedsięwzięcia finansowane przez zainteresowane gminy), nie stanowiłoby to jednak żadnego nowego szczebla zarządzania gospodarką przestrzenną.
Przy planistach/urbanistach należy powołać wielodyscyplinarne fachowe zespoły Planowania połączone z Wydziałami Rozwoju. Powinny one wykonywać wszystkie (w zasadzie) prace dotyczące sporządzania planów, ich realizacji i nadzoru urbanistycznego w gminach. Stosowanie zasady „prywatyzacji” tych zadań przez każdorazowe ich zlecanie na zewnątrz jest rozwiązaniem fałszywym, zwłaszcza w odniesieniu do planów całej gminy i dużych jej fragmentów. Grozi to bowiem brakiem wiedzy u zleceniobiorców, co prowadzi wyalienowania opracowań z gminnej rzeczywistości, jest procesem długo trwającym i może prowadzić do niskiej jakości wykonywanych prac (przez wybór najtańszego oferenta).

Zespoły doradcze

Należy reaktywować działania Państwowej Rady Gospodarki Przestrzennej jako ciała doradczego ministra gospodarki przestrzennej i połączyć ją z GKUA. Powinno to być konsekwencją włączenia do zadań ministra spraw przestrzennego zagospodarowania kraju i planowania regionalnego. Ustawa powinna sugerować kontynuowanie funkcjonowania fachowych zespołów doradczych na szczeblu województw oraz gmin, jednakże ograniczać obowiązek ich tworzenia do miast i zespołów osadniczych, w których występuje (lub jest planowana) znaczna koncentracja działań inwestycyjnych. Nazwy ciał doradczych powinny być dostosowane do przedmiotu ich działań, a nie być kontynuacją nazewnictwa z okresu socjalistycznego, jak ma to miejsce obecnie. Mało sensu ma komisja urbanistyczno- architektoniczna do planu zagospodarowania województwa czy planu zespołu gmin (np. aglomeracji), bowiem w planach takich nie występują w ogóle zagadnienia architektury, a sprawy urbanistyki w polskim sensie tego słowa – śladowo.



 

Logowanie

Zalogowani użytkownicy uzyskują dostęp do nowych pozycji w menu i kalendarium, a członkowie TUP mają możliwość pisania artykułów na stronie