Towarzystwo Urbanistów Polskich

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Artykuły i opinie > Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy - Zarys założeń nowej Ustawy

Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy - Zarys założeń nowej Ustawy

Email Drukuj PDF
Spis treści
Europeizacja gospodarki przestrzennej w Polsce zarys propozycji założeń nowej ustawy
Ustawy okresu transformacji
Krytyka Ustaw
Nowa Ustawa czy ...?
Antyeuropejskość dotychczasowych Ustaw
Podstawy gospodarek UE
Kierunki myślenia Komisji EU
Zarys założeń nowej Ustawy
Związki z towarzyszącymi ustawami
Planowanie zagospodarowania przestrzennego jako proces zintegrowany
Ciągłość procesu planowania/zagospodarowania
Materialne cele Ustawy
Planowość rozwoju przestrzennego osadnictwa
Uwzględnienie problematyki środowiska w planowaniu zagospodarowania
System planowania zagospodarowania przestrzennego
Hierarchiczność planów zagospodarowania przestrzennego
Przepisy (wskaźniki) urbanistyczne
Dopuszczalność wydawania decyzji w przypadku braku planu zagospodarowania
Udział obywateli w procesach planowania i zagospodarowania
Instrumenty realizacji planu
Nadzór urbanistyczny
Polityka terenowa
Ekonomiczne konsekwencje planów szczegółowych
Finansowanie podejmowanych przez gminę prac planistycznych
Baza informacyjna do sporządzania planów i monitoring ich realizacji
Popieranie rozwoju wiedzy i nauki
Potrzeby kadrowe
Edukacja społeczeństwa
Krytyczne warunki przygotowania projektu nowej Ustawy
Bibliografia
Wszystkie strony

Zarys ogólnych założeń nowej Ustawy

Układ formalny tekstu Ustawy

Tekst projektu powinien być podzielony na działy, a każdy artykuł (lub ich grupa logicznie związana) powinien mieć tytuł. Takie ujęcie wymusi z natury rzeczy właściwą strukturę formalną, będzie przeciwdziałać rozbudowie szczegółów kosztem ustaleń strukturalnych, umożliwi zestawienie spisu treści wskazującego, czym konkretnie i w którym miejscu Ustawa się zajmuje oraz zasadniczo zwiększy przejrzystość i czytelność tekstu, z którego przecież będą korzystać nie tylko prawnicy.
W Ustawach i projektach Ustaw dotyczących gospodarki przestrzennej, a także niestety w obecnej krajowej praktyce legislacyjnej, nie stosowano i nadal nie stosuje się ytułów poszczególnych artykułów. Efektem są wadliwe struktury tych dokumentów, łączenie spraw zasadniczych ze szczegółami proceduralnymi, trudności w znalezieniu pełnych ustaleń odnoszących się do danej sytuacji, konieczność studiowania za każdym razem całej Ustawy itp.
Tekst kompleksowo pomyślanej Ustawy będzie miał znaczną objętość. Z tego też względu należałoby usunąć z niego i zamieścić w rozporządzeniach wykonawczych ustalenia szczegółowe tak, aby nie utrudniały one posługiwania się zasadniczym tekstem.

Deklaracja woli politycznej

Pierwszym artykułem Ustawy powinna być deklaracja woli politycznej suwerena i władz publicznych do prowadzenia aktywnej polityki zagospodarowania przestrzennego na obszarze kraju zgodnie z właściwościami i zasadami wyznawanymi przez Wspólnotę europejską w tej dziedzinie. W procesie tym Polska współpracuje z Komisją Europejską i jej państwami członkowskimi. Polityka ta jest formułowana i wdrażana na wszystkich szczeblach administracji publicznej przy sterującej roli rządu i Parlamentu. Obejmuje ona ustalenie celów zagospodarowania przestrzennego, ustalenie metodyki działań, formułowanie kierunków rozwoju zagospodarowania na poszczególnych obszarach państwa, stanowienie niezbędnych instrumentów realizacji (w szczególności wsparcia finansowego), prowadzenie monitoringu wstępnych zmian i powstających problemów oraz dokonywanie odpowiednich aktualizacji. W procesie tym władze publiczne wykorzystują osiągnięcia nauki.

Dobro wspólne – podstawą działań w dziedzinie gospodarki przestrzennej

Legitymacją i podstawą wszelkich działań podejmowanych przez władze publiczne (zwłaszcza zarządzanie i planowanie) jest w wolnorynkowych ustrojach demokratycznych i państwach prawa uznana za społeczeństwo niezbędność ochrony dobra wspólnego. Odnosi się to zarówno do istnienia i funkcjonowania samego rządu, jak i samorządów terytorialnych, terytorialnych nawet organizacji pozarządowych. Jest ona zwłaszcza uzasadnieniem i podstawą prowadzenia działań w dziedzinie planowania i zagospodarowania przestrzennego, szerzej – gospodarki przestrzennej.
Ponieważ w procesach zagospodarowania przestrzennego powstają z natury rzeczy sprzeczności i konflikty między interesem indywidualnym i grupowym a dobrem wspólnym, Ustawa powinna stwierdzać priorytet dobra wspólnego. W państwie prawa nie wystarczy jednak takie ogólne stwierdzenie. Pojęcie to musi być w Ustawie skonkretyzowane, bowiem tylko wówczas można ustalić czy jest ono przez władze publiczne rzeczywiście przestrzegane. Taka konkretyzacja powinna mieć formę materialnych (merytorycznych) celów i zasad planowania i zagospodarowania przestrzennego, niepodlegających zaskarżaniu. Konsekwencją tego ustalenia jest, że zamierzenia naruszające dobro wspólne nie mogą być z mocy prawa akceptowane.
Ustawa powinna także zawierać zasady i procedury wyważania dobra wspólnego przez interesów prawnych. Sprawa ta powinna jednak być ograniczona do planów szczegółowych i decyzji realizacyjnych oraz w ramach ogólnych ustaleń ustawy.

Wyjściowa filozofia

Zasada utrzymania i tworzenia ładu przestrzennego powinna być rozdzielona na dwie części :

  • Uporządkowany w czasie, przestrzeni i rodzaju rozwój osadnictwa. Można to określić jako ład przestrzenny w skali makro (lub sensu largo);
  • Porządek (ład) przestrzenny odnoszący się do ograniczonego obszaru postrzeganego przez człowieka z danego (zmiennego) punktu obserwacji. W polskich warunkach jest on obecnie łączony z przestrzenią publiczną. Powinien on się wyrażać zharmonizowanym obrazem elementów kształtujących budowlanych i niebudowlanych) zarówno przestrzeni publicznych, jak i prywatnych. Można go określić jako ład w skali lokalnej (lub sensu stricte). Jest on kształtowany przede wszystkim przez plany szczegółowe i powstające na ich podstawie obiekty i ich zespoły.

Zakres Ustawy

Sprawa ta dotyczy czterech ustaleń tezowo przedstawionych poniżej:

  • Zakres „planistyczny”. Projekt powinien obejmować problematykę zagospodarowania na wszystkich szczeblach zarządzania państwem, tj. w gminach, powiatach, województwach i na obszarze całego państwa oraz w ramach współpracy europejskiej (także zawierać możliwości współpracy planistycznej z państwami ościennymi nienależącymi obecnie do UE). Takie ujęcie zapewni wewnętrzna spójność planowania na w/w poziomach, co w przypadku odrębnych ustaw dla gmin i pozostałych szczebli zarządzania będzie rzeczą trudną do uzyskania i rozciągnięta w czasie. Projekt nie powinien obejmować problematyki rewitalizacji ze względu ma daleko posuniętą specyfikę tego zagadnienia. Powinno ono być przedmiotem odrębnej, równolegle opracowanej Ustawy, ściśle skoordynowanej z Ustawą o gospodarce przestrzennej.
  • Zakres terytorialny. Ustawa powinna obowiązywać jednolicie na obszarze całego państwa wychodząc z konstytucyjnej zasady, że Polska jest państwem unitarnym. Oznacza to homogeniczność planowania, tj. brak różnicy między typami planów i instrumentalizacji ich realizacji na obszarze miast i wsi, a także na obszarze miast i ich zespołów. Z jednolitego działania Ustawy mogą być wyłączone jedynie tereny zamknięte, przy restrykcyjnej definicji tego pojęcia (tj. tylko wojskowe, a nie kolejowe, poprzemysłowe, powojskowe, wyłącznych stref ekonomicznych, morskich wód wewnętrznych itp.), która musi być zawarta w Ustawie.
  • Zakres rzeczowy. Ustawa dotyczy wszelkich zamierzeń mających odwzorowanie przestrzenne (skutki w zagospodarowaniu przestrzennym) nie zależnie od tego, kto jest ich gestorem (także różnych resortów, korporacji itp.) oraz wszystkich istniejących nieruchomości, niezależnie od tego, czyją własność stanowią. Tego typu konkretne, odpowiednio obszernie określenie prawne, obejmujące wszystkie bez wyjątku formy własności nieruchomości powinno znaleźć się w treści Ustawy.
  • Zakres czasowy. Ustawa działa bez ograniczenia czasowego. W przypadkach (nieuniknionych) zmian występujących problemów merytorycznych zagospodarowania, konieczności usprawnienia instrumentów realizacyjnych itp. następuje jej nowelizacja w przewidzianym ustawowo trybie.

Zakres tematyczny Ustawy i jej tytuł

Projekt Ustawy powinien obejmować zarówno problematykę sporządzania planów, jak i możliwie obszerna gamę instrumentów umożliwiających planową realizację zagospodarowania zgodnie z zasadami w planach różnych szczebli. Takie ujęcie projektu może skłaniać do ustalenia jego tytułu np. jako Ustawa o polityce przestrzennej, Ustawa o ładzie przestrzennym, a nawet Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym, co przekreślałoby jej integralny element realizacyjny. W regulacjach dotyczących gospodarki przestrzennej istniejących w państwach „starej” Unii Europejskiej problematyka instrumentarium realizacyjnego stanowi zwykle około 4/5 objętości całej ustawy.
W dotychczasowych polskich Ustawach odnoszących się do planowania i zagospodarowania przestrzennego ich główną cześć stanowią b. szczegółowe ustalenia proceduralne dotyczące sporządzania planów (zwłaszcza miejscowych), przy marginesowym traktowaniu narzędzi realizacji, z których znaczna większość znalazła się w innych Ustawach, mających reguły słaby związek z Ustawami o planowaniu przestrzennym. W konsekwencji te ostatnie odnoszą się w niewielkim stopniu do problematyki gospodarki przestrzennej.



 

Logowanie

Zalogowani użytkownicy uzyskują dostęp do nowych pozycji w menu i kalendarium, a członkowie TUP mają możliwość pisania artykułów na stronie