W dniu 2 lutego br. w gdańskim oddziale Towarzystwa Urbanistów Polskich rozpoczęliśmy nowy cykl spotkań poświęcony współczesnym wyzwaniom urbanistyki i planowania przestrzennego. W trakcie różnych spotkań wybrzmiał bowiem głos o potrzebie dyskusji w gronie urbanistów – praktyków o aktualnych wyzwaniach, zwłaszcza w kontekście zmieniających się regularnie uwarunkowań prawnych czy dynamicznych zmian, jakie dzieją się w otaczającej przestrzeni.
Tematem pierwszego spotkania był Audyt krajobrazowy województwa pomorskiego będący nowym narzędziem zarządzania krajobrazem.
Podczas spotkania współautorki dokumentu, kol. Ewa Mączka i kol. Katarzyna Olechnowicz, przedstawiły proces jego wdrażania oraz implementacji zapisów do innych aktów planowania przestrzennego i strategii rozwoju gmin. Podzieliły się również swoimi doświadczeniami z etapu opiniowania i konsultacji społecznych oraz różną perspektywa interesariuszy w zakresie podejścia do ochrony krajobrazu. Szczególną uwagę zwróciły na potrzebę odpowiedniego podejścia do procesu konsultacji dokumentów rangi regionalnej. Wyzwaniem jest bowiem nie tylko dotarcie do przedstawicieli społeczności lokalnych, w tym także różnego rodzaju organizacji pozarządowych zainteresowanych procesami kształtowania przestrzeni, ale także wyjaśnienie specyfiki dokumentów o randze regionalnej, które powinny być postrzegane i interpretowane w perspektywie ponadlokalnej.
Doświadczenia z prac nad Audytem krajobrazowym województwa pomorskiego stały się punktem wyjścia do szerszej dyskusji na temat ochrony i kształtowania krajobrazu poprzez instrumenty planowania przestrzennego. W toku rozmowy wybrzmiała między innymi potrzeba zmiany przepisów w zakresie ocen i prognoz oddziaływania na środowisko. Jak wskazali uczestnicy spotkania, opracowania te bardzo często w sposób lakoniczny traktują wątki krajobrazowe i nie stanowią rzetelnej oceny wpływu danej inwestycji na otaczającą przestrzeń.
Jednym z poruszanych wątków była także problematyka sporządzania planów ogólnych w gminach miejskich i wiejskich, ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowanych uwarunkowań przestrzennych i funkcjonalnych. Wskazano, że w gminach o wysokim udziale terenów otwartych istotnym wyzwaniem jest presja inwestycyjna związana z rozwojem energetyki odnawialnej, która w wielu przypadkach pozostaje w kolizji z celami ochrony krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego, wartości przyrodniczych oraz czytelności struktur przestrzennych. Podkreślono, że oddziaływania krajobrazowe, w szczególności w zakresie ekspozycji widokowych, powiązań krajobrazowych i osi widokowych, mają charakter ponadlokalny i wykraczają poza granice administracyjne pojedynczych gmin, co ogranicza skuteczność działań podejmowanych wyłącznie w ramach lokalnych dokumentów planistycznych. Brak spójnej polityki państwa w obszarze rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz niespójność i wzajemnie sprzeczne priorytety wynikające z dokumentów strategicznych czy sektorowych generują konflikty przestrzenne, utrudniając realizację zapisów audytów krajobrazowych oraz kształtowanie ładu przestrzennego w skali ponadlokalnej.
Na zakończenie spotkania zgodnie podkreślono, że niezwykle istotna jest edukacja przestrzenna i krajobrazowa. Powinna ona być realizowana nie tylko na wszystkich etapach szkolnictwa, ale także kierowana do osób, których decyzje mają bezpośredni wpływ na zagospodarowanie przestrzenne – w tym do przedstawicieli administracji publicznej, inwestorów czy projektantów.
Spotkanie było okazją do szerszego spojrzenia na zagadnienia ochrony krajobrazu w planowaniu przestrzennym – zarówno z perspektywy urbanisty, samorządu lokalnego i regionalnego, jak i organu uzgadniającego oraz opiniującego akty planowania przestrzennego w zakresie rekomendacji wynikających z audytu krajobrazowego.
